Gdy Romeo zaczyna bać się Julii — terapia filofobii

Podobno w naszym życiu każdy kontakt, przeżycie czy sytuacja są dobre, ponieważ każde z nich czegoś nas uczą i pozwalają wyciągnąć wnioski na przyszłość. Jednakże nasze przeżycia odciskają piętno na osobowości, sposobie myślenia czy postępowania — i jeśli nie podejmiemy odpowiedniej interwencji, mogą się one przerodzić w konkretne dysfunkcje. Dziś kilka słów o filofobii.

Filofobia — co to takiego?

Geneza tego pojęcia wywodzi się od greckich słów phile — czyli umiłowanie, miłość do czegoś — i phobia — czyli lęk. Filofobia oznacza więc lęk przed bliskością, lęk przed wchodzeniem w relacje. Dotyka współcześnie sporej grupy ludzi i tak jak inne lęki podlega psychoterapii.

Filofobia — objawy

Izolacja emocjonalna — jednostka może funkcjonować w sieci społecznej, mimo to czuje się odseparowana od innych. Izolacja stanowi mechanizm obronny, który ma chronić przed odrzuceniem i zranieniem.

Niepokój przy odczuwaniu romantycznych uczuć — gdy relacja zaczyna przeradzać się w coś więcej niż przyjaźń, umysł reaguje jak na alarm. Zamiast skupić się na rozwijaniu więzi, osoba pozostaje w stanie pobudzenia.

Impulsywność i nieregularne zachowania społeczne — osoby z filofobią często wzrastają z przekonaniem, że nie są warte miłości. Gdy ktoś je pokocha, mogą czuć się zdezorientowane lub mieć wrażenie, że druga strona jest z nimi z litości.

Drażliwość, spontaniczne kontakty seksualne z przypadkowymi partnerami, niepewność i nerwowość, unikanie okazji towarzyskich związanych z celebrowaniem miłości, unikanie miejsc, w których spotyka się pary, objawy somatyczne (drżenie mięśni, szybsze tętno, trudności z oddychaniem) oraz trudności w nazywaniu własnych uczuć — to kolejne typowe objawy.

Skąd się bierze filofobia?

Najbardziej oczywistym źródłem jest okres dzieciństwa. Niektóre źródła wskazują, że początki filofobii mogą sięgać już okresu prenatalnego i sposobu, w jaki matka przyjmuje wiadomość o ciąży. Jeśli matka jest wystawiana na stres, jej gospodarka hormonalna może wpływać na rozwijające się dziecko.

Kolejnym aspektem jest teoria Bowlby'ego o stylach przywiązania. Jeśli rodzice traktują przytulanie, okazywanie czułości i bliskości jako nagrody, a brak tych zachowań jako karę, dziecko może zinternalizować, że nie jest warte miłości. W dorosłym życiu prowadzi to do nadmiernego dystansowania w relacji, ochłodzenia stosunków oraz finalnie rozstania.

Inną przyczyną filofobii może być doświadczenie traumy rozwodu rodziców lub własnego rozstania z partnerem. Klienci wolą zostać sami, niż wystawić się na kolejne możliwe niepowodzenie i przeżywanie nieprzyjemnych emocji związanych ze stratą.

Jak wygląda terapia filofobii?

Filofobia należy do grupy fobii specyficznych — takich jak klaustrofobia czy arachnofobia. Warto podkreślić, że może być dziedziczona genetycznie, więc problem bywa terapeutycznie bardziej złożony niż się wydaje.

Najlepiej sprawdza się terapia poznawczo-behawioralna (CBT). Terapeuta pracuje z klientem nad podświadomym generowaniem scenariuszy tego, co może się wydarzyć, gdy pacjent się zakocha. Celem jest zmiana myślenia, postaw i emocji w temacie wchodzenia w relacje.

Inną metodą jest terapia ekspozycyjna — wielokrotne, kontrolowane wystawienie klienta na sytuację powodującą stres. Inscenizujemy delikatnie sceny randek, omawiamy filmy o tematyce romantycznej. Rezultatem ma być stopniowe oswajanie lęku przed miłością.

W najcięższych przypadkach sięga się po farmakoterapię — najczęściej leki z grupy antydepresantów. Trzeba jednak pamiętać o skutkach ubocznych. Najważniejsze pozostaje jednak to, by klient sam uświadomił sobie, że ma problem, i podjął kroki do zmiany.

Co możesz zrobić już teraz

Poniższe kroki nie zastępują terapii, ale pomagają uporządkować to, co się dzieje, i łatwiej rozmawiać o tym na pierwszej konsultacji.

• Zapisuj sytuacje, w których pojawia się napięcie — kto był obok, co dokładnie się stało, jak zareagowało ciało. Po kilku tygodniach zwykle widać powtarzający się schemat.
• Rozdziel fakt od interpretacji. „Nie odpisał od godziny” to fakt; „już mnie nie chce” to interpretacja. Samo nazwanie tej różnicy obniża napięcie.
• Nie testuj relacji na siłę — prowokowanie kłótni czy nagłe wycofanie to często sposób, by sprawdzić, czy druga osoba odejdzie. Zamiast testu spróbuj powiedzieć wprost, że bliskość Cię onieśmiela.
• Zadbaj o podstawy: sen, ruch, ograniczenie alkoholu. Przy lęku różnica bywa odczuwalna szybciej, niż się wydaje.
• Ustal jedną małą rzecz na najbliższy tydzień — na przykład jedno szczere zdanie o swoich uczuciach zamiast dużych postanowień.

Na sam koniec…

Odrzucenie czy doświadczenie trudnych sytuacji z przeszłości jest ciężkim doświadczeniem i nie ma w tym nic anormalnego, że czujemy się z tym źle. Pamiętajmy jednak, że te przeżycia nie muszą trwać wiecznie. Nie wstydź się prosić o pomoc i nie deprecjonuj tego, co czujesz.

Jeśli rozpoznajesz u siebie ten schemat, dobrym pierwszym krokiem jest rozmowa z psychologiem. W gabinecie Empatium w Białymstoku pracujemy z lękiem przed bliskością w ramach terapii indywidualnej dla dorosłych i młodzieży — stacjonarnie i online.